Phần tóc nằm dưới da gọi là chân tóc (hair root), nằm trong nang tóc (follicle); phần nhô lên khỏi da đầu là thân tóc (hair shaft). Ở đáy nang là hành tóc (bulb) bao lấy nhú bì (dermal papilla), nơi mạch máu nuôi tóc. Cơ dựng lông (arrector pili) làm tóc dựng lên khi lạnh hoặc sợ, còn tuyến bã nhờn (sebaceous gland) tiết dầu tự nhiên giữ tóc mềm.
Tóc mọc theo ba giai đoạn nối tiếp nhau: anagen là giai đoạn mọc tích cực, catagen là giai đoạn chuyển tiếp ngắn, và telogen là giai đoạn nghỉ, kết thúc bằng việc sợi tóc rụng để nang bắt đầu một chu kỳ mới. Rụng tóc trong giới hạn bình thường là một phần của chu kỳ này, không phải bệnh.
Bốn đặc tính bạn phải sờ và nhìn được trước mọi dịch vụ:
Gội đầu vừa làm sạch vừa là lúc bạn quan sát da đầu. Dầu gội làm sạch nhờ chất hoạt động bề mặt; dầu xả và các sản phẩm dưỡng thì làm mượt lớp biểu bì, giúp gỡ rối và giảm gãy. Sản phẩm gốc protein giúp gia cố sợi tóc yếu, sản phẩm dưỡng ẩm giúp tóc khô mềm trở lại — chọn cái nào là do kết quả phân tích tóc, không phải do thói quen. Massage da đầu giúp thư giãn và tăng tuần hoàn, nhưng phải bỏ qua nếu da đầu có vết thương, viêm hay nhiễm trùng.
Bạn cần nhận ra để biết khi nào không làm dịch vụ và khuyên khách đi khám: gàu và viêm da tiết bã, nấm da đầu, chấy, ghẻ, chốc lở, cùng các dạng rụng tóc như rụng tóc từng mảng, hói theo cơ địa và rụng tóc do buộc quá chặt. Với tóc thì hay gặp chẻ ngọn và tóc bị hột do chải mạnh hoặc hóa chất chồng chéo. Nguyên tắc chung: bệnh nhiễm trùng hoặc ký sinh trùng thì tuyệt đối không phục vụ, còn tình trạng không lây thì có thể phục vụ với sự cẩn trọng.
1. Phần sợi tóc nằm phía dưới bề mặt da đầu, bên trong nang tóc, được gọi là gì?
Chân tóc là toàn bộ phần sợi tóc nằm dưới bề mặt da; thân tóc là phần nhìn thấy được. Hành tóc và nhú bì là hai cấu trúc nằm ở đáy nang, chúng là bộ phận của nang chứ không phải tên gọi của cả phần nằm dưới da. Milady Standard Cosmetology trình bày ba tầng khái niệm này theo đúng thứ tự chân tóc, hành tóc, nhú bì. Nhớ nhầm chân tóc với hành tóc là lỗi hay gặp nhất khi mới học phần giải phẫu tóc.
2. Cấu trúc hình túi trong da, nơi sợi tóc mọc lên từ đó, có tên là gì?
Nang tóc là chỗ lõm của biểu bì đi sâu vào lớp bì, và mỗi sợi tóc đều mọc lên từ một nang riêng. Vì đề cương kỳ thi của TDLR xếp toàn bộ phần này vào mục chăm sóc tóc và da đầu, cần gọi đúng tên từng cấu trúc: tuyến bã nhờn và cơ dựng lông chỉ gắn vào nang chứ không phải bản thân cái túi. Lớp vỏ nằm trong sợi tóc, không phải trong da. Hiểu rằng mọi thứ bắt đầu từ dưới da đầu là chìa khóa của cả chương này.
3. Bộ phận nào ở đáy nang mang mạch máu và dây thần kinh nuôi sợi tóc đang mọc?
Nhú bì là khối mô giàu mạch máu nằm lọt trong lòng hành tóc, và chính nó cung cấp dưỡng chất cho tế bào phân chia. Theo Milady, tóc ngừng mọc khi nhú bì mất nguồn nuôi chứ không phải khi thân tóc bị cắt, nên phân biệt hai cấu trúc nằm cạnh nhau này là điều bắt buộc. Hành tóc là phần trùm lên nhú bì, cơ dựng lông chỉ tạo chuyển động, còn tuyến bã nhờn tiết dầu. Đó cũng là lý do cắt tóc không làm tóc mọc nhanh hơn.
4. Dải cơ trơn nhỏ gắn vào nang tóc, làm sợi tóc dựng lên khi lạnh hoặc sợ, tên là gì?
Cơ dựng lông là cơ trơn, co lại theo phản xạ khi lạnh hoặc xúc động mạnh và kéo sợi tóc dựng đứng. Hai tuyến còn lại chỉ tiết dịch, chúng không tạo ra chuyển động nào. Nhú bì nằm ở đáy nang và không dính vào thân nang theo kiểu dải cơ. Hiện tượng nổi da gà chính là biểu hiện nhìn thấy được của phản xạ này.
5. Lớp ngoài cùng của thân tóc, xếp chồng lên nhau như vảy cá, được gọi là gì?
Lớp biểu bì tóc là hàng vảy trong suốt xếp chồng, và nhiệm vụ duy nhất của nó là bảo vệ hai lớp bên trong. Milady mô tả lớp này như mái ngói: khi vảy còn khép thì tóc bóng và giữ ẩm tốt, khi vảy nhấc lên thì hóa chất đi vào được. Lớp vỏ nằm ngay dưới và lõi nằm ở trung tâm, cả hai đều không tiếp xúc trực tiếp với môi trường. Nhú bì thuộc về da đầu chứ không thuộc thân tóc.
6. Lớp nào của thân tóc chứa sắc tố melanin và quyết định độ bền của sợi tóc?
Lớp vỏ chứa melanin và các liên kết giữ hình dạng, nên màu tóc, độ đàn hồi và độ bền đều nằm ở đây. Lớp biểu bì tóc chỉ bảo vệ, lõi không có vai trò trong dịch vụ hóa chất và có thể vắng mặt hoàn toàn. Bao ngoài chân tóc thuộc về nang, không thuộc về thân tóc. Vì lý do này, mọi thuốc nhuộm và thuốc uốn đều phải đi xuyên qua biểu bì để tới được lớp vỏ.
7. Lớp nào của thân tóc thường vắng mặt hoàn toàn ở sợi tóc rất mảnh?
Lõi tóc là phần trung tâm và nó có thể vắng hoàn toàn ở tóc mảnh, tóc trẻ nhỏ hoặc lông tơ. Theo Milady, sự vắng mặt của lõi không ảnh hưởng gì tới kết quả của dịch vụ hóa chất, vì phản ứng diễn ra ở lớp vỏ. Lớp vỏ và lớp biểu bì tóc luôn có mặt, vì thiếu chúng thì sợi tóc không tồn tại được. Nang tóc không nằm trong thân tóc mà nằm trong da đầu.
8. Khách có tóc rất bóng, sờ trơn và nước chảy tuột đi. Điều đó nói gì về biểu bì tóc?
Vảy biểu bì khép sát tạo mặt phẳng đều, ánh sáng phản xạ đồng hướng nên tóc trông bóng và nước khó lọt vào trong. Nếu vảy bong thì tóc xỉn, ráp và hút nước rất nhanh, tức là ngược lại. Lớp vỏ lộ ra là dấu hiệu hư tổn nặng chứ không phải nguyên nhân gây bóng, còn lõi không tham gia vào bề mặt. Đây là lý do tóc bóng tự nhiên thường khó ăn thuốc hơn tóc đã qua xử lý.
9. Giai đoạn nào của chu kỳ mọc tóc là giai đoạn tóc mọc tích cực?
Anagen là giai đoạn hoạt động, khi tế bào ở hành tóc phân chia liên tục và đẩy sợi tóc dài thêm. Đề cương kỳ thi của TDLR đòi phân biệt được ba giai đoạn theo đúng thứ tự mọc, chuyển tiếp rồi nghỉ, nên catagen và telogen không được đảo chỗ cho nhau. Keratin hóa là một quá trình hóa học chứ không phải một giai đoạn của chu kỳ. Tỷ lệ sợi ở mỗi giai đoạn giải thích lượng tóc rụng hằng ngày.
10. Giai đoạn nào của chu kỳ mọc tóc kết thúc bằng việc sợi tóc rụng khỏi nang?
Telogen là quãng nghỉ và nó khép lại khi sợi tóc cũ rụng để nang bắt đầu một chu kỳ mới. Anagen là quãng mọc và catagen chỉ là bước chuyển tiếp, không sợi tóc nào rụng ở hai quãng đó. Thoái hóa nang là một tình trạng bệnh lý, không phải một giai đoạn bình thường. Rụng vài chục sợi mỗi ngày là biểu hiện bình thường của nhiều nang cùng bước vào telogen.
11. Khách lo lắng vì thấy vài chục sợi tóc rụng trên lược mỗi sáng. Bạn nên giải thích thế nào?
Mỗi nang chạy chu kỳ riêng, nên luôn có một tỷ lệ nang đang ở telogen và tóc rụng hằng ngày ở mức nhỏ. Quy kết ngay cho bệnh, cho việc chải hay cho thiếu dầu đều là chẩn đoán, và Texas Occupations Code chương 1603 không cho phép thợ chẩn đoán bệnh. Điều bạn được làm là mô tả điều quan sát được và khuyên khách đi khám nếu lượng rụng tăng rõ rệt. Ranh giới giữa tư vấn và chẩn đoán là ranh giới pháp lý, không phải chuyện lịch sự.
12. Vì sao tóc trên đầu dài được hơn nhiều so với lông mày?
Chiều dài tối đa của một sợi phụ thuộc vào việc nó ở anagen bao lâu, và anagen của nang da đầu dài hơn hẳn anagen của nang lông mày. Sự có mặt của lõi, độ sâu của nang và lượng dầu không quyết định chiều dài. Milady dùng chính so sánh này để minh họa vai trò của anagen. Hiểu điều này giúp bạn trả lời câu hỏi quen thuộc của khách về việc tóc có thể dài tới đâu.
13. Đường kính của một sợi tóc, tức tóc mảnh, trung bình hay thô, được gọi là gì?
Kết cấu tóc chỉ nói về bề dày của một sợi và được đánh giá bằng cách sờ một sợi riêng lẻ. Mật độ đếm số sợi, còn độ xốp và độ đàn hồi mô tả cách sợi tóc phản ứng với nước và với lực kéo. Nhầm kết cấu với mật độ dẫn tới chọn sai sản phẩm cho khách tóc mảnh nhưng dày. Bốn đặc tính này luôn được kiểm tra cùng nhau trước mọi dịch vụ hóa chất.
14. Số sợi tóc mọc trên mỗi vùng da đầu nhất định được gọi bằng thuật ngữ nào?
Mật độ đếm số lượng sợi trên một vùng, nên một người có thể có tóc mảnh nhưng mật độ dày. Kết cấu nói về bề dày từng sợi và độ xốp nói về khả năng hút nước, hai chuyện hoàn toàn khác. Hướng mọc tóc mô tả chiều ngả của cả mảng tóc. Phân biệt được mật độ và kết cấu là điều kiện để chọn đúng khối lượng tóc cần tỉa bớt.
15. Cách kiểm tra độ xốp của tóc ngay tại ghế là gì?
Vuốt ngược lọn tóc khô cho cảm giác về trạng thái vảy biểu bì: càng gồ ghề thì vảy càng mở và tóc càng xốp. Kéo tóc ướt cho đứt là phép thử độ đàn hồi, đếm sợi rụng là chuyện của mật độ và rụng tóc, còn sờ bề dày là phép thử kết cấu. Milady tách bạch bốn phép thử này vì mỗi phép trả lời một câu hỏi khác nhau. Tóc xốp cao ăn thuốc rất nhanh và cũng nhả màu rất nhanh, nên phép thử này quyết định thời gian xử lý.
16. Phép thử nào cho biết sợi tóc có đủ sức chịu một dịch vụ hóa chất mạnh hay không?
Độ đàn hồi được đo bằng cách kéo giãn một sợi tóc ướt: tóc khỏe giãn rồi bật lại, tóc yếu đứt ngay. Vuốt ngược đo độ xốp, đếm sợi rụng đo mức rụng, còn độ bóng chỉ là quan sát bề mặt. Tóc mất đàn hồi khi ướt là tóc đang yếu, và làm hóa chất mạnh trên đó sẽ gây gãy hàng loạt. Phép thử này được ghi vào hồ sơ khách trước khi bắt đầu bất kỳ dịch vụ uốn hay duỗi nào.
17. Tóc khách ướt kéo ra rất dài rồi đứt và không co lại. Quyết định đúng là gì?
Sợi tóc giãn rất dài rồi đứt và không co lại là dấu hiệu độ đàn hồi đã mất, tức lớp vỏ đã tổn thương. Rút ngắn thời gian hay tăng lượng sản phẩm không phục hồi được liên kết đã đứt, và cả hai đều làm tình trạng nặng thêm. Coi đó là chuyện bình thường của tóc ướt là hiểu sai phép thử. Từ chối một dịch vụ mà tóc không chịu nổi cũng là một phần của tay nghề.
18. Tóc có độ xốp thấp phản ứng thế nào với sản phẩm hóa chất?
Tóc xốp thấp có vảy khép chặt, dung dịch khó lọt qua biểu bì nên cần thêm thời gian tiếp xúc theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Mô tả vảy mở rộng và hút tức thì là mô tả của tóc xốp cao, tức ngược lại. Không có cơ sở nào để giảm nửa lượng sản phẩm, và cũng không có lệnh cấm dịch vụ nào dựa trên độ xốp. Chính vì thế mà cùng một thuốc cho ra hai kết quả khác nhau trên hai mái tóc.
19. Thành phần nào trong dầu gội chịu trách nhiệm kéo dầu và bụi bẩn ra khỏi tóc?
Chất hoạt động bề mặt có một đầu bám vào dầu và một đầu bám vào nước, nhờ vậy nước xả cuốn cả mảng dầu bẩn đi. Hương liệu, phẩm màu và chất bảo quản chỉ phục vụ cảm quan và độ ổn định của sản phẩm. Bảng thành phần in trên nhãn sản phẩm cho biết loại chất hoạt động bề mặt được dùng. Hiểu cơ chế này giúp bạn giải thích vì sao gội hai nước lại sạch hơn gội một nước.
20. Khác biệt cơ bản giữa dầu gội và dầu xả là gì?
Dầu gội mang chất bẩn đi, còn dầu xả bù lại độ trơn và khép vảy biểu bì để tóc dễ gỡ rối. Nhãn sản phẩm luôn ghi rõ loại nào để rửa đi và loại nào để lưu lại, nên đó là nơi tra khi bạn phân vân. Độ dài tóc không quyết định việc dùng loại nào, và dầu xả thường được tránh thoa sát chân tóc chứ không phải chỉ dành cho da đầu. Nhiệt độ nước là chuyện tiện nghi, không phải chuyện định nghĩa.
21. Khách nói tóc mới nhuộm của họ phai màu rất nhanh sau mỗi lần gội. Lời khuyên hợp lý là gì?
Dầu gội dành cho tóc nhuộm làm sạch nhẹ hơn và nước quá nóng làm vảy biểu bì mở rộng khiến màu thoát ra nhanh hơn. Gội nhiều hơn chỉ đẩy màu đi nhanh hơn, ngừng gội hẳn là lời khuyên vệ sinh tồi, còn để khách tự thoa thuốc nhuộm tại nhà là đẩy rủi ro hóa chất về phía họ. Hướng dẫn của nhà sản xuất thuốc nhuộm luôn kèm khuyến nghị về sản phẩm chăm sóc sau dịch vụ. Giữ màu là chuyện của thói quen chăm sóc chứ không phải của một mẹo duy nhất.
22. Vì sao phải xả sạch hoàn toàn dầu gội trước khi chuyển sang bước tiếp theo?
Cặn dầu gội đọng trên sợi tóc để lại lớp màng làm tóc xỉn và ngăn sản phẩm kế tiếp tiếp xúc đều với biểu bì. Cặn không đổi màu tự nhiên của tóc và cũng không tác động tới nang tóc hay chu kỳ mọc. Đường ống là chuyện bảo trì, không phải lý do kỹ thuật của bước xả. Xả kỹ là bước rẻ nhất nhưng lại quyết định phần lớn chất lượng cảm nhận của khách.
23. Khi massage da đầu lúc gội, thao tác đúng là dùng gì?
Phần thịt đầu ngón tay xoay tròn vừa làm sạch vừa kích thích tuần hoàn mà không làm rách da đầu. Móng tay gây xước và mở đường cho nhiễm khuẩn, chà mạnh bằng lòng bàn tay làm rối tóc, còn gõ lược lên da đầu ướt không mang lại lợi ích nào. Quy định vệ sinh của 16 TAC chương 83 buộc bạn dừng dịch vụ nếu làm rách da khách. Một cú cào bằng móng tay là cách nhanh nhất biến buổi gội đầu thành sự cố phơi nhiễm.
24. Trường hợp nào bạn phải bỏ hẳn bước massage da đầu?
Da đầu tổn thương hoặc nhiễm trùng là chống chỉ định: massage sẽ làm lan mầm bệnh và làm khách đau. Tóc dày, lịch sử nhuộm ở tiệm khác hay việc đổi kiểu tóc đều không liên quan gì tới an toàn của bước massage. Quy định vệ sinh của 16 TAC chương 83 cấm phục vụ trên vùng da đang có nhiễm trùng nhìn thấy được. Nhận ra lúc phải dừng tay quan trọng hơn là làm cho đủ quy trình.
25. Lợi ích chính mà massage da đầu mang lại là gì?
Massage làm giãn cơ và tăng lưu thông máu tại chỗ, đó là toàn bộ lợi ích được công nhận. Nang tóc có số lượng cố định từ khi sinh nên không thể tạo thêm, và kết cấu sợi tóc do di truyền quyết định. Diệt khuẩn là việc của làm sạch và khử trùng, không phải của xoa bóp. Hứa hẹn quá lời về massage là cách nhanh nhất để mất lòng tin của khách quen.
26. Tình trạng bong vảy trắng kèm ngứa trên da đầu, thường gọi là gàu, có đặc điểm gì?
Gàu là tình trạng bong vảy không lây, nên bạn được phép phục vụ và có thể gợi ý dầu gội chuyên dụng theo nhãn sản phẩm. Nó không phải nhiễm trùng và cũng không phải dấu hiệu của chấy, hai thứ có biểu hiện hoàn toàn khác. Nguyên nhân không đơn giản là gội thưa, nên lời khuyên gội nhiều hơn là võ đoán. Nếu vảy dày lên kèm viêm đỏ lan rộng, việc đúng là khuyên khách đi khám da liễu.
27. Bạn thấy nhiều vòng tròn đỏ có vảy, tóc gãy sát trên da đầu của khách. Bạn làm gì?
Vòng tròn đỏ có vảy kèm tóc gãy sát là dấu hiệu nghi nhiễm nấm, tức tình trạng lây; quy định vệ sinh của 16 TAC chương 83 buộc bạn từ chối phục vụ. Gội trị gàu hay cắt tóc quanh vùng đó không loại bỏ mầm bệnh và làm lây sang dụng cụ. Gọi tên bệnh và bán thuốc là chẩn đoán và điều trị, điều mà Texas Occupations Code chương 1603 không cho phép. Cách nói an toàn là mô tả điều bạn thấy và chuyển khách sang bác sĩ.
28. Bạn phát hiện trứng nhỏ màu trắng bám chặt vào chân tóc và không gạt ra được. Bạn phải làm gì?
Trứng bám chặt chân tóc gợi ý chấy, một tình trạng ký sinh trùng lây, nên dịch vụ phải dừng và dụng cụ đã tiếp xúc phải được làm sạch rồi khử trùng theo nhãn sản phẩm. Chải lược hay gội nước nóng không diệt được trứng và làm phát tán chấy trong tiệm. Thông báo công khai làm khách xấu hổ và không cải thiện gì về mặt vệ sinh. Cách xử lý kín đáo giữ được cả sự an toàn lẫn khách hàng.
29. Nguyên tắc chung để quyết định có phục vụ một khách có vấn đề da đầu hay không là gì?
Ranh giới là khả năng lây: nhiễm trùng và ký sinh trùng thì từ chối, còn tình trạng không lây như gàu thì phục vụ được với sự cẩn trọng. Quy định vệ sinh của 16 TAC chương 83 đặt nghĩa vụ quan sát này lên chính người làm dịch vụ, nên chờ khách tự khai là bỏ trách nhiệm của mình. Từ chối tất cả là quá mức và làm mất khách vô cớ. Phục vụ tất cả với găng tay cũng không ngăn được lây qua dụng cụ và khăn.
30. Dạng rụng tóc tạo thành các mảng tròn nhẵn, ranh giới rõ, được gọi là gì?
Rụng tóc từng mảng để lại các mảng tròn nhẵn với ranh giới rất rõ, khác hẳn kiểu thưa dần của hói cơ địa. Đề cương kỳ thi của TDLR chỉ yêu cầu nhận dạng hình thái chứ không yêu cầu chẩn đoán, nên bạn ghi lại điều mình thấy và để bác sĩ kết luận nguyên nhân. Rụng do kéo căng xuất hiện đúng ở vùng chịu lực kéo, còn rụng sau sinh thì phân bố đều trên cả đầu. Nhận đúng hình thái giúp bạn mô tả chính xác trong hồ sơ khách.
31. Khách đội tóc buộc rất chặt nhiều năm và tóc thưa hẳn ở đường chân tóc trước. Đó là hình thái nào?
Rụng tóc do kéo căng khu trú đúng ở nơi lực kéo tác động lâu ngày, nên đường chân tóc trước là vị trí điển hình. Rụng từng mảng cho mảng tròn ở vị trí ngẫu nhiên, hói cơ địa theo kiểu di truyền, còn gàu không gây rụng khu trú như vậy. Điều bạn có thể làm là gợi ý kiểu buộc lỏng hơn và ghi nhận vào hồ sơ khách. Thay đổi thói quen tạo kiểu đôi khi có giá trị hơn mọi sản phẩm bán kèm.
32. Hiện tượng ngọn tóc tách ra thành nhiều nhánh nhỏ có tên chuyên môn là gì?
Chẻ ngọn là hiện tượng đầu sợi tóc tách nhánh do biểu bì bị mòn hết ở phần ngọn. Tóc hột là các nốt phồng dọc thân tóc, tóc bạc là chuyện của sắc tố, còn rậm lông thuộc về lông chứ không phải hư tổn thân tóc. Cách xử lý duy nhất có hiệu quả là cắt bỏ phần ngọn đã chẻ. Sản phẩm dưỡng chỉ làm nhánh chẻ dính tạm vào nhau chứ không nối lại được sợi tóc.
33. Tóc hột (trichorrhexis nodosa) biểu hiện ra sao trên sợi tóc?
Tóc hột tạo các nốt phồng dọc thân tóc và sợi tóc gãy ngay tại chỗ phồng, thường do chải mạnh hoặc hóa chất chồng chéo. Ngọn tách nhánh là chẻ ngọn, mất sắc tố là tóc bạc, còn bong vảy da đầu là chuyện của da chứ không phải của thân tóc. Việc bạn làm được là ngừng chồng thêm hóa chất và tỉa bỏ phần hỏng. Nhận ra sớm dạng tổn thương này giúp bạn tránh nhận một dịch vụ chắc chắn sẽ hỏng.
34. Bước tư vấn trước dịch vụ nhằm mục đích chính là gì?
Tư vấn là lúc bạn thống nhất kết quả mong muốn với khách và đối chiếu nó với những gì phân tích tóc cho phép. Bán sản phẩm, thu số điện thoại hay đẩy giá lên đều là mục tiêu kinh doanh, không phải mục đích kỹ thuật của bước này. Milady đặt tư vấn trước mọi dịch vụ chính vì lý do an toàn và kỳ vọng. Phần lớn khiếu nại của khách bắt nguồn từ một cuộc tư vấn bị làm cho qua.
35. Khách muốn một kết quả mà phân tích tóc cho thấy không thể đạt an toàn trong một buổi. Bạn nên làm gì?
Giải thích giới hạn kỹ thuật và đề xuất lộ trình nhiều buổi vừa trung thực vừa giữ được khách. Làm theo yêu cầu bất chấp tình trạng tóc là cách chắc chắn gây gãy, còn làm nửa chừng rồi bỏ mặc khách là đẩy rủi ro sang họ. Phủ nhận rằng kết quả đó tồn tại là nói sai. Ghi lại thỏa thuận này vào hồ sơ khách bảo vệ cả bạn lẫn khách nếu sau đó có tranh cãi.